Từ đường họ Đặng Nam Hoa: Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh

09/12/2025

TỪ ĐƯỜNG HỌ ĐẶNG

THÔN HƯNG ĐỄ, XÃ NAM HOA, HUYỆN NAM TRỰC, TỈNH NAM ĐỊNH

Từ đường họ đặng thờ Thủy tổ Đặng Phúc Viên, Thủy tổ Đặng Phúc Viên là con trai thứ ba của Lãng quận công Đặng Thế Sức, từ Lương Xá, Chương Mỹ, Hà Nội về làng Bách Tính, xã Nam Hồng năm 1614. Cụ Đặng Phúc Viên làm quan dưới thời Hậu Lê thế kỷ thứ XVII, được phong chức "Khâm sai cai đội" sau về làng Hưng Đễ để sinh sống khai khẩn đất đai tạo lập lên làng xã và dòng họ. Cụ kết hôn cùng cụ bà. Hậu duệ của hai cụ sinh sống ở các xóm Hoa Vượng, Hoa Thịnh, Hoa Hanh, Hoa Khang và Hoa Thông nay là các xóm Hưng Phát và Hưng Thịnh, thôn Hưng Đễ, xã Nam Hoa và nhiều cành, chi...hộ gia đình họ Đặng Hưng Đễ đi công tác, làm ăn sinh sống và định cư ở nhiều nơi khác.

Sau khi mất ông được các triều đại phong kiến, ban tặng sắc phong con cháu trong dòng họ, xây dựng từ đường để thờ phụng việc thờ phụng thủy tổ, đặng phúc phiên tại từ đường không chỉ thể hiện truyền thống uống nước nhớ nguồn, tri ân công đức với những người có công với quê hương đất nước mà còn ca ngợi, tôn vinh một dòng họ có nhiều đời kế tiếp làm quan đồng thời giúp chúng ta hiểu thêm về chính sách khai khẩn đất đai, phát triển kinh tế xã hội, thời hậu lê và sự hình thành làng xã, cộng đồng dân cư, địa phương.

Từ đường thờ cụ Thủy Tổ và các bậc tiền nhân dòng họ được xây dựng vào thế kỷ thứ 17. Từ khi xây dựng đến nay từ đường đã được trùng tu, tu sửa nhiều lần nhưng công trình vẫn bảo lưu được kiến trúc cổ truyền của dân tộc. Từ đường mặt quay hướng Nam, kiến trúc kiểu chữ nhất, gồm 1 tòa 3 gian, bộ khung bằng gỗ Lim, bộ vì được làm theo kiểu chồng Rường giá Chiêng, bẩy tiền, bẩy hậu, mái lợp ngói nam, nền lát gạch. Tại Từ đường còn lưu giữ được một số hiện vật có giá trị như: Ngai và Bài vị thời Hậu Lê (thế kỷ thứ 18), sắc phong câu đối, đại tự, bát hương thời Nguyễn. Đây là nguồn tư liệu vô cùng quý giá, góp phần nghiên cứu về nhân vật, địa danh cũng như nghệ thuật thẩm mỹ đương thời.

Tại từ đường họ Đặng thôn Hưng Đễ còn lưu giữ được 02 đạo sắc phong. Sau quá trình nghiên cứu và dịch thuật; ngày 25/11/2022 Bảo tàng tỉnh Nam Định đã có báo cáo kết quả nghiên cứu nội dụng 3 đạo sắc phong; có 02 đạo sắc phong tôn thần Bản cảnh Hòa Thắng Chính Tâm, niên hiệu Khải Định 2 (năm 1917), Khải Định 9 (năm 1924) và 01 đạo sắc phong Bản cảnh Kính Doãn tước Cẩn sự làng Xứng Nghĩa tử, niên hiệu Khải Định 9 (năm 1924).

* Đạo sắc phong thứ nhất:

"Sắc Nam Định tỉnh, Nam Trực huyện, Hưng Đễ xã phụng sự Bản cảnh Hòa Thắng Chính Tâm chi thần, nẫm trữ linh ứng. Tứ kim chi thừa cảnh mệnh, diến niệm Thần hưu, trứ phong vi Dực bảo trung hưng linh phù tôn thần. Chuẩn kỳ phụng sự, thứ cơ thần kỳ tương hữu bảo ngã lê dân.

Khâm tại

Khải Định nhị niên, tam nguyệt, thập bát nhật"

Dịch nghĩa là:

Sắc xã Hưng Đễ, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định phụng thờ tôn thần Bản cảnh Hòa Thắng Chính Tâm, linh thiêng ứng nghiệm rõ rệt. Nay Trẫm được kế thừa mệnh lớn, tưởng nhớ sâu xa sự tốt đẹp của thần, phong tặng rõ ràng là tôn thần Dục bảo Trung hưng linh phù (tôn thần linh thiêng phò giúp nền chính trị thịnh trị). Chuẩn cho phụng thờ thần, thần sẽ che chở, bảo vệ dân ta.

Kính thay.

Ngày 18 tháng 3 năm Khải Định 2 (1917).

* Đạo sắc phong thứ hai:

"Sắc Nam Định tỉnh, Nam Trực huyện, Hưng Đễ xã tòng tiền phụng sự nguyên tặng Dực bảo trung hưng linh phù Bản cảnh Hòa Thắng Chính Tâm tôn thần, hộ quốc tí dân nẫm trữ linh ứng, tiết mông ban cấp sắc phong chuẩn hứa phụng sự. Tứ kim chính trị Trẫm tứ tuần đại khánh, tiết kinh ban bảo chiếu đàm ân, lễ long đăng trật, trứ gia tặng Đoan túc tôn thần đặc chuẩn phụng sự, dụng chí quốc khánh nhi thân tự điển.

Khâm tai.

Khải Định cửu niên, thất nguyệt, nhị thập ngũ nhật.

Dịch nghĩa là:

Sắc xã Hưng Đễ, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định theo trước phụng thờ tôn thần Bản cảnh Hòa Thắng Chính Tâm linh thiêng phò giúp nền chính trị thịnh trị. Giúp nước cứu dân linh thiêng ứng nghiệm rõ rệt, đã đội ơn ban cấp sắc phong chuẩn cho phụng thờ. Nay gặp dịp Trẫm mừng thọ 40 tuổi, đã từng ban ơn tặng bảo chiếu, long trọng làm lễ tăng thưởng phẩm trật. Phong tặng rõ rệt là tôn thần Đoan túc (ngay thẳng, kính cẩn), đặc biệt chuẩn cho phụng thờ, dùng để ghi sự vui của nước mà tỏ rõ ở sách thờ.

Kính thay.

Ngày 25 tháng 7 năm Khải Định 9 (1924).

Ngoài ra còn 1 Sắc phong đang thờ phụng tại từ đường ngành (còn thứ của cụ): "Sắc Nam Định tỉnh, Nam Trực huyện, Hưng Đễ xã phụng sự Lê triều Cẩn sự lang Xứng Nghĩa từ Bản cảnh Kính Doãn tôn thần, nẫm trứ linh ứng. Tứ kim chính trị Trẫm tứ tuần đại khánh, tiết kinh ban bảo chiếu đàm ân, lễ long đăng trật, tứ phong vi Dực bảo trung hưng linh phù tôn thần. Chuẩn kỳ phụng sự thần kỳ tương hữu bảo ngã lê dân.

Khâm tai.

Khải Định cửu niên, thất nguyệt, nhị thập ngũ nhật.

Dịch nghĩa là:

Sắc xã Hưng Đễ, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định phụng sự tôn thần Bản cảnh Kính Doãn (Duẫn) Cẩn sự lang Xứng Nghĩa từ triều Lê, linh thiêng ứng nghiệm rõ rệt. Nay Trẫm mừng thọ 40 tuổi, đã từng ban ơn tặng bảo chiếu, long trọng làm lễ tăng thưởng phẩm trật, phong tặng rõ ràng là tôn thần Dục bảo trung hưng linh phù (tôn thần linh thiêng phò giúp nền chính trị thịnh trị). Chuẩn cho phụng thờ thần, thần sẽ che chở, bảo vệ dân ta.

Kính thay.

Ngày 25 tháng 7 năm Khải Định 9 (1924).

Nối tiếp truyền thống cha ông, người con họ Đặng Hưng Đễ học hành giỏi giang nhiều người được làm các chức quan lại thời phong kiến. Trước cách mạng tháng tám, Từ đường họ Đặng cùng với chùa Hưng Đễ là nơi nuôi dấu cán bộ và là nơi sinh hoạt chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Nam Trực.

Trong các cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và bảo vệ Tổ quốc có hàng trăm thanh niên xung phong lên đường đánh giặc cứu nước. Nhiều người đã anh dũng hy sinh hoặc mang trên mình những thương tích để rồi đất nước, quê hương hôm nay được sạch bóng quân thù, non sông liền một dải, nhân dân được ấm no hạnh phúc.

Trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và phát triển đất nước nhiều người con dòng họ Đặng Hưng Đễ đã trưởng thành trong mọi lĩnh vực, nhiều là những sỹ quan cấp cao trong Quân đội, Công an; nhiều người là Công chức, viên chức giữ các chức trách quan trọng ở các cơ quan Đảng và nhà nước và của địa phương. Nhiều người là những doanh nhân thành đạt. Người dân họ Đặng ở quê hương hăng say lao động sản xuất, làm giàu chính đáng tích cực trong phong trào xây dựng nông thôn mới của địa phương.

Trải qua bao thế hệ, nét đẹp văn hóa truyền thống dòng họ Đặng thôn Hưng Đễ vẫn được con cháu gìn giữ phát huy góp phần bồi đắp các giá trị truyền thống quý báu của gia đình, dòng họ, quê hương.

Với 3 đạo sắc phong là di sản quý giá của dòng tộc họ Đặng thôn Hưng Đễ cùng với công lao to lớn của cụ Thủy tổ Đặng Phúc Viên và các bậc tiền nhân họ Đặng Hưng Đễ. UBND huyện Nam Trực đã lập hồ sơ báo cáo 【NHẬN CODE 88K】 VHDL tỉnh Nam Định. Ngày 5/5/2023 UBND tỉnh Nam Định đã ký quyết định công nhận Từ đường họ Đặng thôn Hưng Đễ là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.

Tại di tích còn lưu giữ một số hiện vật có giá trị như ngai bài vị thời hậu Lê Thế Kỷ thứ 18, sắc phong, câu đối, đại tự, bát hương thời Nguyễn đây là nguồn tư liệu vô cùng quý giá góp phần nghiên cứu về nhân vật địa danh cũng như nghệ thuật thẩm mỹ thời đương thời.

Một số hình ảnh: di vật cổ vật tiêu biểu: