Sáng 26/02/2026 (tức ngày mùng 10 tháng Giêng năm Bính Ngọ), tại đình Nội, thôn Nội Kiếu, xã Nam Xang, tỉnh Ninh Bình, cán bộ và Nhân dân thôn Nội Kiếu đã tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia Đình Nội - Chùa Phúc Khánh. Dự Lễ đón nhận có đồng chí Ngô Thanh Tuân, Phó Giám đốc Sở Văn hoá và Thể thao tỉnh; các đồng chí Thường trực Đảng uỷ, Thường trực HĐND, Lãnh đạo UBND, Uỷ ban MTTQ Việt Nam xã cùng đông đảo nhân dân và con em quê hương đã về dự và chúc mừng.

Các đại biểu dự Lễ

Căn cứ vào tư liệu Hán Nôm khắc trên các cấu kiện kiến trúc, đình Nội được xây dựng từ thời Hậu Lê và được trùng tu lớn vào năm Thiệu Trị thứ 3 năm 1843. Đình có bố cục mặt bằng hình chữ Đinh, gồm 2 toà, quy mô, kết cấu kiến trúc lớn mang đậm phong cách thời Hậu Lê được tu bổ lại thời Nguyễn. Trên các bộ vị nách gian giữa của toà tiền đường và hậu cung được chạm khắc công phu các đề tài xen lẫn cung đình và dân gian sinh động đặc sắc, tiêu biểu như: Tứ Linh, Rồng cuốn thủy, Nghê Chầu, Long mã phi nước đại, Cá chép hóa Long, Phượng hàm thư, rùa công pho sách… đan xen các họa tiết lá lật, lá hỏa, vân mây lân lý hý cầu, sóng nước với những kỹ thuật chạm chìm, chạm nổi kênh bông, thông phóng chau chuốt, tỷ mỷ giàu chất nghệ thuật. Hiện nay đình còn lưu giữ nhiều đồ thờ, hiện vật quý giá với nhiều chất liệu khác nhau, như: sắc phong, áo, mũ, hương án, sập thờ, ngai bảng chúc, hoành phi, cửa võng, quán tổng và tượng thần hoàng, góp phần minh chứng cho giá trị về lịch sử văn hóa nghệ thuật cho di tích.

Ban giao bằng công nhận Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia cho chùa Phúc Khánh

Đình Nội thờ Đức Thánh Lê Rộng Công, là tướng thời Hùng Vương liên quan đến sự kiện thời kỳ Vua Hùng dựng nước. Nhân vật lịch sử Đức Thánh Rộng Công đã cùng các tướng buổi đầu dựng nước ở các địa phương đã góp phần chứng minh cho mảnh đất hào hùng thời tiền sử. Theo ngọc phả ngày 26/02 niên hiệu Minh mệnh 18 năm 1837, nhà Vua đã phong cho thượng sỹ Đại Vương làm Thành hoàng Bản cảnh thôn Nội, xã Ngu Nhuế, huyện Nam Xương. Ngày ấy, vào thời Hùng Duệ Vương, Đức Thánh phụ Lê Công Thông, Đức Thánh Mẫu Phạm Thị Thành kết duyên, đến ngày 09 tháng Giêng năm Đinh Mùi sinh ra một bé trai khôi ngô, khỏe mạnh, đặt tên là Lê Rộng Công. Lê Rộng Công thông minh từ thuở nhỏ, học ít hiểu nhiều. Một lần về thăm quê cũ ở Hải Ninh phường để thăm viếng phần mộ tổ tiên và thăm bà con ngoài làng trong họ Đức Thánh Phụ Lê Công Thông đột ngột qua đời. Từ đó Đức Thánh phụ và Đức Thánh Rộng Công trở về quê ngoại là thôn Nội Kiếu sinh sống. Bởi tư chất thông minh, tính tình chăm chỉ nên đến năm ngài 22 tuổi đã tỏ rõ là người hiền từ, ông được mọi người mến phục, nhà Vua Hùng Duệ Vương tin yêu, phong cho làm tướng có quyền bàn việc triều chính. Đức Thánh luôn hết lòng giúp Vua, giúp nước được ban thưởng rất hậu, được nhà Vua điều động nhậm chức tại Ái Châu, rồi chức Ngự Sử đô đài coi việc quan ở Hải Dương, Bắc Giang, giúp cho chính sự nước nhà bền vững, yên vui cho dân. Sau khi Đức Thánh mẫu qua đời, được tin quân thực xâm lăng bờ cõi, Đức Thánh trở về triều đình cùng tản viên Sơn Thánh lo việc đánh giặc cứu nước cứu dân, được phong giữ chức tham tán để bàn kế sách của triều đình. Ngay từ trận chiến đấu đầu tiên, đội quân của nhà Vua đã tiêu diệt hàng ngàn quân địch, giết chết tướng giặc lấy lại thái bình cho đất nước. Trên đường trở về, Đức Thánh đã qua đông Minh Loan, nơi có có voi đá cùng phong cảnh hữu tình, ngài đã viếng thăm và đã hóa ở nơi đây vào ngày 15/11 để lại bao nỗi tiếc thương cho dân sỹ và nhân dân. Từ xa xưa nhân dân Nội Kiếu và 62 nơi đã thờ tự tại các ngôi đình, các triều đại phong kiến lúc đó ban các sắc phong là Phổ Quảng Thượng Sỹ Đại Vương có công lao bao trùm rộng rãi khắp mọi nơi, ngày nay câu đối tại ngôi đình còn lưu giữ còn ghi:

"Từ khuyết giáng châu nhận, Lục thập nhị từ tịnh thọ

Hồng Bang tôn hiển lục tích thiên bách tài chi đao"

Nghĩa là: "Người quý từ nơi cửa tía giáng sinh, 62 nơi lập đền thờ tự"

Với công lao đánh giặc cứu nước của dân, nhà Vua Hồng Bàng ghi công của Đức Thánh từ ngàn thuở còn nêu công lao đức độ của Phô Quang thượng sỹ Đại Vương được dân dân đời đời ghi nhớ, bằng những vần thơ tại Đình:

"Sinh vi danh tướng hóa vi thần

Vạn cổ cương thường hệ thử thân”

Chùa Phúc Khánh nằm cách Đình Nội khoảng gần 100m về phía Bắc. Tương truyền ngôi chùa xây dựng từ thời Trần sang thời Lê Trung Hưng, được tu bổ tôn tạo mở rộng quy mô kiến trúc đến thời Nguyễn tiếp tục được tôn tạo. Trong khuôn viên của chùa có khu tháp mộ, nơi đặt di cốt của 13 vị tổ có công xây dựng chùa. Chủa Phúc Khánh có kiến trúc quy mô bề thế, độc đáo, đồ thờ phong phú, hiện vật quý như: chuông đồng niên hiệu Cảnh Hưng năm thứ nhất (1740), bia đá thời Nguyễn, tượng tam thế có niên đại thế kỷ 18, 19 gắn với ngôi Đình và Chùa là sinh hoạt tín ngưỡng tôn giáo và lễ hội truyền thống của quê hương.

Đón nhận bằng Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia của Chùa Phúc Khánh

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp năm 1945, Cách mạng tháng Tám thành công, chính quyền còn non trẻ, mới ra đời gặp muôn vàn khó khăn trong việc chống giặc đói, giặc dốt, thực dân Pháp đánh chiếm nước ta, cán bộ và nhân dân thôn Nội Kiếu cùng với cả nước đã huy động hàng trăm dân công vận chuyển hàng hóa, chặt hàng ngàn cây tre, cây gỗ làm vật cản trên sông Hồng cản bước tiến của địch. Đình Nội - Chùa Phúc Khánh được chọn làm địa điểm giao ban của cán bộ Việt Minh, huy động sức người sức của phục vụ kháng chiến phục vụ tiền tuyến, phát động các phong trào thi đua yêu nước, tuyên truyên nhân dân đóng góp công của phục vụ cho sự nghiệp giải phóng dân tộc năm 1948. Đình Nội là địa điểm tổ chức Đại hội đảng bộ xã Đức Lý đề ra chủ trương sản xuất và chiên đấu. Suốt những năm 1951-1953, Đình và Chùa là nơi hội họp của cán bộ Việt Minh, dẫn quân du kích, đồng thời là nơi cất giấu tài liệu, che chở cho cán bộ hoạt động cách mạng bằng các hầm bí mật. Nhiều đồng chí cán bộ huyện, cán bộ chủ chốt của xã, Uỷ ban kháng chiến Thị xã Hưng Yên đã lấy đình và chùa làm cơ sở hoạt động.

Đại diện Lãnh đạo sở Văn hóa - Thể thao chúc mừng

Đại diện Thường trực Đảng ủy, HĐND, Lãnh đạo UBND xã chúc mừng

Hàng năm, cứ mỗi độ Tết đến, Xuân về, vào ngày mùng 9, mùng 10 tháng Giêng, Nhân dân tổ chức lễ hội để tưởng nhớ đến ngày Thượng sỹ Đại Vương ra đời, kỷ niệm ngày hóa của Ngài 15/11, hay ngày Khánh hạ 10/6, Nhân dân làm lễ tại Đình và Chùa để ôn lại những kỷ niệm và công đức của Đức Thánh với Nhân dân ở địa phương. Các ngày sinh, ngày mất các vị sư tổ tại chùa, nhân dân và các tín đồ phật tử thường xuyên dâng hương tưởng niệm.

Với những giá trị đặc sắc và to lớn đó, ngày 09/9/2025, Bộ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch đã ký Quyết định số 3236/QĐ-BVHTTDL xếp hạng Đình Nội - Chùa Phúc Khánh là di tích quốc gia. Đây là sự ghi nhận chính thức đối với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, kiến trúc của di tích. Đồng thời khẳng định di tích không chỉ có ý nghĩa ở phạm vi địa phương mà còn có giá trị đại diện cho lịch sử và bản sắc văn hoá của cả quốc gia. Cùng với đó, nhắc nhở các thế hệ sau có trách nhiệm gìn giữ cũng như trùng tu, tôn tạo di tích về sau.

Sau buổi lễ đón nhận, các đồng chí lãnh đạo của Sở Văn hoá và Thể thao, lãnh đạo địa phương cùng các đại biểu và Nhân dân địa phương đã dâng hương tại Đình làng để tưởng nhớ các vị bậc tiền nhân./.