Bài viết dưới đây sẽ giới thiệu chi tiết các bảo vật quốc gia đang được gìn giữ tại Cố Đô Hoa Lư – những giá trị chỉ có thể cảm nhận trọn vẹn khi bạn thực sự đặt chân về vùng đất cố đô.

1. Cột kinh Phật chùa Nhất Trụ – Bảo vật độc bản từ thế kỷ X

Chùa Nhất Trụ (còn gọi là chùa Một Cột cổ của Hoa Lư) sở hữu một trong những bảo vật đặc biệt nhất: Cột kinh Phật bằng đá cao hơn 4m, được khắc 3 bài kinh bằng chữ Phạn và chữ Hán cổ. Nhiều nghiên cứu cho thấy, cột kinh Phật này đã được vua Lê Đại Hành cho dựng vào năm 995. Đây được xem là minh chứng rõ rệt cho sự phát triển mạnh mẽ của Phật giáo trong triều đại Đinh Tiên Hoàng và Lê Đại Hành.

Cột kinh cổ nhất Việt Nam nằm trong lầu tứ giác.

Cột được ghép lại từ 6 bộ phận khác nhau bao gồm: Tảng vuông, đế tròn, thân bát giác, thớt bát giác, đấu bát giác và đỉnh hoa sen. Các bộ phận của cột kinh Phật được gắn chặt với nhau bằng mộng (khớp kết nối) mà không cần sử dụng chất kết dính.

Cột kinh Phật Chùa Nhất Trụ không chỉ mang giá trị tôn giáo mà còn là tư liệu nghiên cứu quý giá về ngôn ngữ, điêu khắc cổ và tư tưởng của Việt Nam thế kỷ X.

2 & 3. Cặp Long Sàng đá tại đền Vua Đinh – Dấu ấn hoàng quyền thời Đại Cồ Việt

Trong khuôn viên đền thờ Vua Đinh Tiên Hoàng hiện lưu giữ cặp long sàng chạm khắc tinh xảo bằng đá xanh nguyên khối, được công nhận là bảo vật quốc gia năm 2017:

Long Sàng trước Nghi môn ngoại

Mặt trên long sàng khắc họa hình rồng thời Đinh – thân dài, vảy lửa, đầu ngẩng cao. Long sàng thể hiện quyền lực tối thượng của hoàng đế và là biểu tượng của triều đình Đại Cồ Việt.

Long sàng trước nghi môn ngoại - Đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng

Long Sàng trước Bái đường

Chiếc long sàng này lớn, nặng và được chạm trổ tinh xảo hơn, mô phỏng giường ngự của vua trong các nghi lễ tế trời – đất. Đây là một trong những tác phẩm đá cổ có giá trị nghệ thuật cao nhất tại Ninh Bình. Và cũng được đánh giá là Long sàng đẹp nhất trong hệ thống Long sang di tích của người Việt

Long sàng trước Bái đường - Đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng

Cả hai long sàng đều là minh chứng cho kỹ thuật chế tác đá đạt đến đỉnh cao ở thế kỷ XVII, đồng thời phản ánh vị thế của Vua Đinh Tiên Hoàng – người thống nhất giang sơn và đặt nền móng quốc gia độc lập.

4 & 5. Hai bộ Phủ Việt tại đền Vua Đinh và đền Vua Lê – Tinh hoa của đồ tế khí cổ

Cùng với cặp long sàng, hai bộ Phủ Việt tại đền Vua Đinh Tiên Hoàng và đền Vua Lê Đại Hành cũng được công nhận là bảo vật quốc gia vào năm 2019. Phủ Việt vốn là đồ tế khí quan trọng trong nghi lễ cung đình xưa, tượng trưng cho quyền lực, sự uy nghiêm và tính linh thiêng của triều đình. 

Phủ Việt tại đền Vua Đinh Tiên Hoàng

Bộ phủ việt cao gần 3m, gồm nhiều chi tiết chạm khắc công phu: rồng thời Đinh, lá bồ đề, kiếm, thương và nhiều hoa văn linh vật. Tác phẩm thể hiện sự hòa quyện giữa tư tưởng Phật giáo và tín ngưỡng tôn vua – một đặc trưng văn hóa tiêu biểu của Đại Cồ Việt.
Phủ việt vừa mang ý nghĩa bảo vệ hoàng quyền, vừa thể hiện tinh thần thờ Phật – một nét giao thoa độc đáo trong văn hóa Đại Cồ Việt.

Bộ Phủ Việt đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng

Phủ Việt tại đền Vua Lê Đại Hành

Bộ phủ việt mang phong cách tương tự nhưng có nhiều chi tiết gần gũi đời sống hơn, phản ánh tính thực tiễn và tư duy trị quốc của vua Lê Đại Hành – người có công lớn trong bảo vệ biên cương phía Bắc và mở mang giao thương.

Bộ Phủ Việt đền thờ vua Lê Đại Hành

Ngoài 5 bảo vật quốc gia, Khu Di Tích Cố Đô Hoa Lư còn lưu giữ hàng trăm hiện vật quý khác như bia đá, sắc phong, đồ thờ, đồ tế khí… thuộc nhiều giai đoạn lịch sử. Những hiện vật này góp phần làm nên kho tàng di sản phong phú, thể hiện chiều sâu văn hóa của vùng đất Hoa Lư cũng như bản sắc Việt Nam qua nhiều thời kỳ./.

Minh Thảo