Ở Việt Nam, lễ hội rất đa dạng về loại hình như: lễ hội truyền thống, lễ hội văn hóa, lễ hội ngành nghề hay lễ hội có nguồn gốc nước ngoài. Trong đó, lễ hội truyền thống vẫn chiếm ưu thế, được hình thành và phát triển song hành cùng lịch sử dân tộc, là “tấm gương” phản chiếu đời sống kinh tế - xã hội, chứa đựng các giá trị nhân văn và mang đậm bản sắc dân tộc Việt. Đây là hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng được tổ chức theo nghi lễ cổ truyền, nhằm đáp ứng nhu cầu tâm linh, tri ân công đức của các vị tiền nhân, nuôi dưỡng ý thức hướng về cái thiêng liêng, cao cả, đồng thời khơi dậy ước vọng may mắn, bình an, xây dựng một xã hội ổn định, phồn vinh.

Ảnh minh họa

Trong đó, Ninh Bình - nơi hội tụ và giao thoa nhiều vùng văn hóa - sở hữu hệ thống di tích đình, đền, chùa, miếu, phủ, lăng mộ, từ đường…, cùng các làng nghề truyền thống và phong tục, tập quán phong phú. Hiện toàn tỉnh có khoảng trên 700 lễ hội, trong đó phần lớn là lễ hội truyền thống, đặc biệt có 11 lễ hội đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.

Phần lớn lễ hội ở Ninh Bình mang quy mô làng, thôn, bản, tổ chức gọn trong thời gian ngắn, thu hút đông đảo người dân địa phương. Tuy nhiên, cũng có nhiều lễ hội tầm vóc lớn, lan tỏa mạnh mẽ, thu hút du khách trong và ngoài nước như: Lễ hội Hoa Lư, Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn, Lễ hội Phát lương đền Trần Thương, Lễ hội Đền Trần, Lễ hội Phủ Dầy, Lễ hội Báo Bản, Lễ hội Tràng An, Lễ hội Thái Vi, Lễ hội Bái Đính…

Cũng như hầu hết lễ hội truyền thống Việt Nam, lễ hội Ninh Bình gồm hai phần: phần lễ và phần hội.

Phần lễ được tổ chức trang nghiêm, thành kính nhằm tưởng nhớ công lao tiền nhân trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước, khơi dậy lòng tự hào dân tộc và bảo tồn giá trị văn hóa - lịch sử. Các nghi thức thường thấy gồm: lễ mở cửa đền, lễ mộc dục (tắm tượng), lễ tiến phẩm, lễ dâng hương, lễ khai ấn, lễ phát lương, tế lễ, lễ cầu an - cầu siêu, lễ tạ… Ở một số lễ hội đặc sắc còn có lễ rước nước - nghi thức nghìn năm cầu quốc thái dân an, mùa màng bội thu; lễ rước kiệu kết nối tâm linh giữa các di tích; lễ tịch điền tái hiện việc cày ruộng cầu mưa thuận gió hòa; hay nghi lễ hầu đồng gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu - di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại do UNESCO công nhận. Các nghi lễ được thực hiện theo trình tự chặt chẽ, không đơn lẻ mà gắn kết thành một chỉnh thể, nổi bật là nghi thức rước là trung tâm của phần lễ, với không gian rực rỡ cờ hoa, lọng, kiệu, trang phục truyền thống, thu hút đông đảo người dân tham gia.

Phần hội mang màu sắc vui tươi, sôi động với nhiều hoạt động văn hóa - thể thao và trò chơi dân gian như: hát Xẩm, hát Chèo, hát Chầu văn, Ca trù, trống nhảy, múa trống, cồng chiêng, hát Đúm, múa sạp, hát giao duyên tiếng Mường, cờ người, chọi gà, đấu vật, kéo co, bơi chải, đua thuyền, thi cày, đập niêu, thi diễn tích… Các hoạt động này hòa quyện cùng phần lễ, tạo nên không gian lễ hội lành mạnh, đặc sắc, đậm chất văn hóa vùng đất Cố đô.

Ảnh minh họa

Lễ hội truyền thống ở Ninh Bình không chỉ gìn giữ nghi thức tôn nghiêm mà còn bảo tồn các loại hình nghệ thuật dân gian, trò chơi cổ truyền gắn liền với đời sống cộng đồng. Qua đó, nuôi dưỡng ý thức về cội nguồn, lòng yêu nước, tri ân các bậc tiền nhân, tinh thần đoàn kết và gắn bó cộng đồng. Đặc biệt, lễ hội còn góp phần thúc đẩy phát triển Nổ hũ Kho tàng Dubai link moi văn hóa, tạo sinh kế cho người dân, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế địa phương. Trong hành trình lịch sử dân tộc, lễ hội truyền thống luôn song hành cùng quá trình giáo dục tư tưởng, đạo đức, lối sống, là nền tảng xây dựng xã hội nhân văn, công bằng, tiến bộ, văn minh.

Ngày nay, các lễ hội truyền thống ở Ninh Bình ngày càng được tổ chức chuyên nghiệp, sáng tạo mang lại sức lan tỏa rộng rãi, thu hút sự hưởng ứng nồng nhiệt của nhân dân và du khách thập phương. Đây không chỉ là niềm tự hào của vùng đất và con người Ninh Bình, mà còn là minh chứng sống động cho sự trường tồn và sức sống mãnh liệt của văn hóa Việt Nam.

Phạm Huyền