Toàn cảnh khuôn viên Đình Vị Khê

Tọa lạc giữa làng quê trù phú ven sông Hồng, nơi nổi tiếng với nghề trồng hoa, cây cảnh, cách trung tâm phường Vị Khê khoảng 3km về phía Tây Nam, giao thông đi lại thuận tiện, Đình Vị Khê có nhiều điều kiện để phát huy giá trị. Đây là công trình tín ngưỡng được nhân dân Vị Khê xây dựng để thờ phụng và tri ân công đức đối với Đương cảnh Thành hoàng Hổ Mang Đại vương Nguyễn Công Thành, người có công phò giúp Ngô Quyền đánh thắng quân xâm lược Nam Hán trên sông Bạch Đằng vào thế kỷ X. Đồng thời ông cũng là người có công khai khẩn đất đai, mở mang xóm làng, đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển mảnh đất Nguyễn Gia Trang xưa, Vị Khê ngày nay.

Không chỉ thờ Thành hoàng Nguyễn Công Thành, đình Vị Khê còn thờ Thái úy Tô Trung Từ - vị công thần nổi tiếng dưới triều Lý. Năm 1211, Thái úy Tô Trung Từ từ quan về ở ẩn tại Nguyễn Gia Trang. Về quê hương, ngoài việc khuyến khích nông trang, ông còn đích thân truyền dạy cho dân nghề trồng hoa, tạo tác cây cảnh để làm kế sinh nghiệp muôn đời. Ghi nhớ công ơn, người dân Gia Trang xưa - Vị Khê nay đã suy tôn ông là Tổ nghề trồng hoa, cây cảnh - nghề đã làm nên danh tiếng cho vùng đất này hơn 800 năm lịch sử.

Mặt tiền Đình Vị Khê

Đình Vị Khê tọa lạc trên khu đất rộng khoảng 1.810m², quay hướng Đông Nam. Mặt bằng công trình được bố cục theo kiểu tiền chữ “一” (nhất), hậu chữ “丁” (đinh), gồm 3 tòa: tiền tế 5 gian, tiền đường 3 gian và hậu cung 1 gian. Bộ khung tòa tiền tế và hậu cung phục hồi bằng chất liệu bê tông giả gỗ, còn bộ khung tòa tiền đường kết cấu bằng gỗ lim, thiết kế theo kiểu câu đầu, ván mê, xà đinh, trốn cột.

Công trình kiến trúc kể từ khi khởi dựng đến nay, trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo vẫn bảo lưu được phong cách kiến trúc truyền thống của dân tộc. Tại đình còn lưu giữ được nhiều di vật, cổ vật có giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hoá, khoa học như: sắc phong, ngọc phả, kiệu, ngai, bài vị... (Cụ thể hơn những di vật cổ vật ấy thời nào….) Đây là nguồn tư liệu vô cùng quý giá góp phần tìm hiểu về quá trình hình thành làng xã, niên đại xây dựng, trùng tu, tôn tạo đình và lai lịch, công tích của các vị thần được thờ tại di tích.

Không gian của đình Vị Khê không chỉ gắn với đời sống tín ngưỡng mà còn là nơi ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử của địa phương trong các thời kỳ đấu tranh cách mạng. Đồng thời, đây cũng là trung tâm sinh hoạt văn hóa cộng đồng, nơi diễn ra các hoạt động triển lãm hoa, cây cảnh của làng nghề Vị Khê trong mỗi kỳ lễ hội.

Triển lãm hoa, xây cảnh tại Đình Vị Khê

Hàng năm, từ ngày 12 đến ngày 16 tháng Giêng, lễ hội đình Vị Khê (hay còn gọi là Lễ hội hoa, cây cảnh) được tổ chức long trọng. Đây là dịp để nhân dân tưởng nhớ, tri ân công lao đối với Thành hoàng Nguyễn Công Thành và Tổ nghề Tô Trung Từ, đồng thời tôn vinh nghề truyền thống của quê hương. Bên cạnh các nghi lễ truyền thống như dâng hương, tế lễ, rước kiệu, lễ hội còn có tục rước hoa, cây cảnh, thi và trưng bày triển lãm sinh vật cảnh thu hút đông đảo du khách đến tham quan, chiêm ngưỡng.

Từ một làng quê nhỏ mang tên Nguyễn Gia Trang bên bờ sông Hồng, Vị Khê ngày nay đã trở thành một trong những “thủ phủ” cây cảnh hàng đầu cả nước. Trong hành trình ấy, đình Vị Khê luôn là nơi lưu giữ hồn cốt của làng quê, nơi trao truyền những bí quyết nghề truyền thống từ thế hệ này sang thế hệ khác, kết nối quá khứ với hiện tại, để mỗi người khi trở về đều cảm nhận được niềm tự hào sâu sắc về truyền thống văn hóa, lịch sử của quê hương. Với những giá trị tiêu biểu đó, Đình Vị Khê đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích quốc gia loại hình lịch sử tại Quyết định số 325/QĐ-BVHTTDL ngày 12/02/2026.

                                                                                           Lê Quỳnh Nga-Bảo tàng Ninh Bình