Toàn cảnh di tích Khảo cổ Mán Bạc. Nguồn: Bảo tàng tỉnh Ninh Bình

Tháng 3 năm 1998, trong quá trình khảo sát phục vụ nghiên cứu nguồn gốc nghề gốm cổ Bồ Bát, tiền thân của nghề gốm Bát Tràng, các nhà nghiên cứu  đã phát hiện ra di tích Mán Bạc. Để nghiên cứu làm rõ giá trị của di tích Mán Bạc, từ năm 1999 đến năm 2025, 【NHẬN CODE 88K】 Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình phối hợp với Viện Khảo cổ học và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) tiến hành 6 đợt khai quật với tổng diện tích 345,8 m². Đợt 1(năm 1999, 42 m²), đợt 2 (năm 2001, 24 m²), đợt 3 (năm 2004 -2005, 36 m²), đợt 4 (năm 2005, 10 m²), đợt 5 (năm 2007, 38 m²) và đợt 6 (năm 2025, 196 m²).

Qua 6 đợt khai quật tại di tích Khảo cổ Mán Bạc, đã phát hiện 107 mộ táng cùng hệ thống di tích bếp - rác bếp, hố cột, hố đất đen và hàng nghìn hiện vật bằng đá, gốm, xương, vỏ nhuyễn thể có niên đại khoảng 3000 - 4000 năm. Tổ hợp di tích phản ánh đầy đủ cấu trúc không gian cư trú, kiến trúc nhà ở, tập quán mai táng và đời sống sinh hoạt của một cộng đồng cư dân tiền, sơ sử có tổ chức xã hội tương đối ổn định, bước đầu xuất hiện phân hóa. Tư liệu động, thực vật và phấn hoa cho thấy cư dân sinh tồn trong môi trường nhiệt đới ven biển ổn định, khai thác hiệu quả nguồn lợi biển, bãi triều, rừng rậm, đồng thời có khả năng đã xuất hiện yếu tố canh tác sơ khai. Khuyến mãi Dubai Casino di vật phong phú gồm hiện vật bằng đá, gốm, xương và vỏ nhuyễn thể, phản ánh trình độ chế tác cao và khả năng tổ chức sản xuất hiệu quả của cư dân tiền sử. Đồ đá tuy số lượng không lớn nhưng kỹ thuật mài, khoan tinh xảo, đồng thời xuất hiện dấu tích chế tác trang sức tại chỗ. Đồ gốm chiếm tỷ lệ lớn nhất, gồm gốm chắc, gốm xốp, gốm có hoa văn kiểu Phùng Nguyên, phản ánh sự phát triển nội tại và giao lưu văn hóa khu vực. Kỹ thuật tạo dáng, nung và trang trí đạt mức ổn định, cho thấy đây có thể là một trung tâm sản xuất gốm quan trọng. Đồ xương và vỏ nhuyễn thể thể hiện sự tận dụng tối đa nguồn lợi tự nhiên, phục vụ săn bắt, đánh bắt và nhu cầu trang sức - tín ngưỡng. Sự đa dạng nguyên liệu và kỹ thuật chế tác chứng tỏ mức độ chuyên môn hóa lao động nhất định. Tổng thể di vật khẳng định Mán Bạc là một cộng đồng cư trú ổn định, có cấu trúc kinh tế - xã hội phát triển.

Di tích mộ táng. Nguồn: Bảo tàng tỉnh Ninh Bình

Đục đá. Nguồn: Bảo tàng tỉnh Ninh Bình

Như vậy, di tích Khảo cổ Mán Bạc là minh chứng quan trọng cho tiến trình hình thành và phát triển của cộng đồng cư dân Việt cổ trong giai đoạn hậu kỳ đá mới, sơ kỳ kim khí. Di tích không chỉ lưu giữ những dấu ấn đặc sắc về lịch sử cư trú, tổ chức xã hội, kỹ thuật chế tác mà còn cung cấp nguồn tư liệu khoa học đa ngành có giá trị, từ khảo cổ học, nhân học, môi trường đến địa chất. Tính toàn diện, độ tin cậy và sự phong phú từ các kết quả nghiên cứu đó, di tích Khảo cổ Mán Bạc góp phần nhất định vào việc hình thành và phát triển các di tích sơ kỳ kim khí ở Ninh Bình như Núi Hang nói riêng văn hóa Đông Sơn ở lưu vực sông Mã, sông Chu nói chung. Nói cách khác, di tích Khảo cổ Mán Bạc trở thành một trong những trung tâm tư liệu quan trọng để nghiên cứu văn hóa tiền - sơ sử vùng châu thổ sông Hồng.

Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, khoa học và thẩm mỹ, di tích Khảo cổ Mán Bạc, xã Đồng Thái, tỉnh Ninh Bình đã được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch xếp hạng là Di tích Quốc gia, loại hình Khảo cổ tại Quyết định số 324/QĐ-BVHTTDL, ngày 12 tháng 02 năm 2026. Xếp hạng di tích đã góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý để bảo vệ và phát huy các giá trị di tích dài lâu trên quê hương Đồng Thái.

                                                                                                  Trần Thị Thúy-Bảo tàng Ninh Bình