Bộ Khoa học và Công nghệ đang lấy ý kiến góp ý của Nhân dân trên Cổng thông tin điện tử Bộ vào dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. 

Tại dự thảo Nghị định, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất quy định về liêm chính và đạo đức nghề nghiệp trong hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. 

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp là nền tảng bảo đảm chất lượng, uy tín và phát triển bền vững của đối với hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong thời gian qua, tại Việt Nam đã xuất hiện một số hành vi vi phạm như đạo văn, ngụy tạo dữ liệu, giả mạo phản biện... làm suy giảm niềm tin xã hội, ảnh hưởng đến chất lượng nghiên cứu và uy tín học thuật của quốc gia. 

Thực tiễn cho thấy nhiều vụ việc vi phạm liêm chính khoa học, đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu đã bị phát hiện tại các cơ sở nghiên cứu, trường đại học, tạp chí khoa học, bao gồm các hành vi như đạo văn, giả mạo kết quả nghiên cứu, ghi sai tên tác giả, can thiệp vào quá trình phản biện. 

Ngoài ra, một số bài báo công bố quốc tế đã bị các tạp chí rút lại do vi phạm đạo đức nghiên cứu, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của tác giả và tổ chức chủ quản. Trước đây chưa có cơ chế thống nhất để xử lý vi phạm, công khai thông tin và giám sát tuân thủ liêm chính khoa học, dẫn đến việc xử lý không đồng bộ và chưa đủ tính răn đe. 

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, việc Việt Nam chưa có cơ sở pháp lý đầy đủ để điều chỉnh vấn đề liêm chính và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học đang là rào cản lớn trong việc xây dựng môi trường nghiên cứu minh bạch, chuyên nghiệp, hội nhập.

Luật Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo lần đầu tiên quy định rõ trách nhiệm tuân thủ liêm chính và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và các hành vi ngụy tạo dữ liệu, đạo văn, che giấu xung đột lợi ích hoặc hành vi làm sai lệch bản chất nghiên cứu là hành vi vi phạm nghiêm trọng liêm chính khoa học. Đây là nội dung mới có ý nghĩa quan trọng nhằm xây dựng môi trường nghiên cứu minh bạch, chuẩn mực, hội nhập quốc tế. 

Tuân thủ nguyên tắc liêm chính đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học phát triển công nghệ 

Nhằm cụ thể hóa Điều 8 Luật Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, dự thảo Nghị định quy định rõ việc tuân thủ các nguyên tắc liêm chính và đạo đạo đức nghề nghiệp trong hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; quy định các trường hợp vi phạm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ; trách nhiệm hướng dẫn áp dụng, kiểm tra việc tuân thủ liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp...

Theo dự thảo, cá nhân hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ phải tuân thủ các nguyên tắc liêm chính: Trung thực trong việc đề xuất, thực hiện, công bố và ứng dụng kết quả nghiên cứu; khách quan và minh bạch trong quá trình thiết kế nghiên cứu, thu thập, phân tích, xử lý và đánh giá kết quả nghiên cứu; tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và ghi nhận đầy đủ, chính xác sự đóng góp của các cá nhân, tổ chức liên quan; chịu trách nhiệm giải trình đối với kết quả nghiên cứu trước tổ chức chủ trì, cơ quan tài trợ, cộng đồng khoa học và xã hội khi được yêu cầu. 

Bên cạnh đó, cá nhân hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ phải tuân thủ các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp sau: 

Tuân thủ quy định của pháp luật, không gây tổn hại đến xã hội và môi trường hoặc vi phạm các giá trị nhân văn. Tôn trọng, bảo đảm an toàn và phẩm giá của đối tượng nghiên cứu, đặc biệt là con người. Không xâm phạm quyền và lợi ích của đối tượng nghiên cứu. 

Bảo mật thông tin và bảo vệ quyền riêng tư của đối tượng nghiên cứu. Không lạm dụng tài nguyên nghiên cứu vào mục đích cá nhân. Công khai các xung đột lợi ích có thể ảnh hưởng đến tính khách quan, độc lập, kết quả nghiên cứu. Tôn trọng đồng nghiệp và cộng đồng khoa học.

Các hành vi vi phạm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp 

Dự thảo cũng nêu rõ, các hành vi vi phạm liêm chính khoa học bao gồm: Ngụy tạo dữ liệu, kết quả nghiên cứu; giả mạo dữ liệu; đạo văn dưới mọi hình thức; ghi tên tác giả không đúng thực tế hoặc loại bỏ tác giả có đóng góp thực sự; cản trở, đe doạ, ép buộc, can thiệp vào quá trình đánh giá, phản biện, xét duyệt bản thảo công bố khoa học; các hành vi khác vi phạm nguyên tắc liêm chính. 

Các hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ: Che giấu rủi ro gây hậu quả nghiêm trọng; truyền bá thông tin sai sự thật, xuyên tạc kết quả nghiên cứu; không được sự đồng ý tự nguyện bằng văn bản hoặc các hình thức khác tương tự của đối tượng nghiên cứu khi nghiên cứu trên người; xâm phạm quyền riêng tư của đối tượng nghiên cứu; tiết lộ dữ liệu nhạy cảm thu thập trong nghiên cứu mà không có sự cho phép; sử dụng thiết bị, kinh phí, vật tư phục vụ mục đích cá nhân. 

Không công khai mối quan hệ tài chính, nguồn tài trợ nghiên cứu, các xung đột lợi ích có thể ảnh hưởng đến tính khách quan, độc lập, kết quả nghiên cứu; thử nghiệm công nghệ hoặc sản phẩm mới gây tác động tiêu cực đến môi trường, tài nguyên thiên nhiên hoặc sức khoẻ cộng đồng mà không có biện pháp kiểm soát, đánh giá tác động; thực hiện nghiên cứu, xâm phạm nhân phẩm, danh dự, quyền riêng tư của cá nhân, cộng đồng. 

Cá nhân vi phạm quy định về liên chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ có thể bị xử lý kỷ luật hoặc hình thức khác theo quy định của pháp luật.

Trường hợp cá nhân bị cơ quan có thẩm quyền kết luận vi phạm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp có đơn khiếu nại, kiến nghị, phản ánh thì được xem xét giải quyết theo quy định của pháp luật về khiếu nại. 

Điều kiện thành lập tổ chức khoa học và công nghệ 

Dự thảo Nghị định nêu rõ, tổ chức khoa học và công nghệ được thành lập khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau đây: 

Một là, Điều lệ tổ chức và hoạt động 

Có điều lệ tổ chức và hoạt động quy định rõ: tên gọi, mục tiêu, chức năng, nhiệm vụ, lĩnh vực hoạt động, cơ cấu tổ chức, quyền và nghĩa vụ của tổ chức, phương thức quản lý và điều hành, điều kiện chia, tách, sáp nhập, giải thể và các nội dung khác theo quy định của pháp luật. 

Tên tổ chức khoa học và công nghệ bao gồm tên đầy đủ, tên giao dịch quốc tế và tên viết tắt (nếu có), được viết bằng các chữ cái trong Bảng chữ cái tiếng Việt; có thể kèm theo các chữ cái F, J, Z, W, chữ số và ký hiệu, bảo đảm dễ đọc, dễ phát âm. 

Tên tổ chức khoa học và công nghệ bằng tiếng nước ngoài là tên được dịch từ tên tiếng Việt sang một trong những tiếng nước ngoài hệ chữ La-tinh. Khi dịch sang tiếng nước ngoài, tên riêng của tổ chức khoa học và công nghệ có thể giữ nguyên hoặc dịch theo nghĩa tương ứng sang tiếng nước ngoài. 

Tên tổ chức không được trùng hoặc gây nhầm lẫn với tên của tổ chức khác đang hoạt động hợp pháp tại Việt Nam; không được sử dụng từ ngữ, ký hiệu vi phạm truyền thống lịch sử, văn hóa, đạo đức, thuần phong mỹ tục của dân tộc hoặc vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Có trụ sở chính tại Việt Nam với địa chỉ rõ ràng theo địa danh hành chính, có số điện thoại, địa chỉ thư điện tử liên lạc chính thức; người đại diện theo pháp luật là người đứng đầu tổ chức, được quy định rõ trong điều lệ hoặc quyết định thành lập của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. 

Lĩnh vực hoạt động được xác định theo mã cấp 1 của Bảng phân loại thống kê khoa học và công nghệ; quy định cụ thể cơ cấu tổ chức, nhiệm vụ và quyền hạn của các chức danh lãnh đạo và bộ máy điều hành. 

Có vốn điều lệ, bao gồm tiền mặt và các tài sản khác quy đổi thành tiền, kèm theo nguyên tắc tài chính, nguyên tắc điều chỉnh vốn hoạt động: 

Đối với tổ chức khoa học và công nghệ công lập, vốn điều lệ do cơ quan có thẩm quyền quyết định; đối với tổ chức do đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp nhà nước thành lập, vốn điều lệ do đơn vị thành lập quyết định sau khi có ý kiến của cơ quan chủ quản hoặc đại diện chủ sở hữu. 

Đối với tổ chức ngoài công lập hoặc có vốn Bắn Cá Dubai palace nước ngoài, vốn điều lệ do tổ chức, cá nhân thành lập quyết định; tổ chức khoa học và công nghệ có vốn nước ngoài phải có tỷ lệ góp vốn từ phía nước ngoài tối thiểu là 10% vốn điều lệ. 

Hai là, nhân lực khoa học và công nghệ.

Có ít nhất 05 người có trình độ đại học trở lên làm việc toàn thời gian; trong đó tối thiểu 30% có trình độ chuyên môn phù hợp với lĩnh vực đăng ký hoạt động chính. 

Đối với tổ chức nghiên cứu khoa học hoặc nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ phải có ít nhất 01 tiến sĩ chuyên môn phù hợp làm việc toàn thời gian. 

Người đứng đầu tổ chức phải có trình độ đại học trở lên, có năng lực chuyên môn và kinh nghiệm quản lý phù hợp. 

Ba là, cơ sở vật chất - kỹ thuật 

Có quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hợp pháp trụ sở, nhà xưởng, phòng thí nghiệm, thiết bị, tài sản trí tuệ và các phương tiện kỹ thuật khác đáp ứng yêu cầu thực hiện chức năng, nhiệm vụ của tổ chức khoa học và công nghệ. 

Bốn là, tổ chức khoa học và công nghệ có vốn Bắn Cá Dubai palace nước ngoài phải có mục tiêu, nội dung và lĩnh vực hoạt động phù hợp với quy định của pháp luật Việt Nam, không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh quốc gia, phù hợp với yêu cầu phát triển của Việt Nam và được phép đặt trụ sở làm việc tại Việt Nam. 

Dự thảo Nghị định thẩm quyền thành lập tổ chức khoa học và công nghệ được xác định như sau:

Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thành lập tổ chức khoa học và công nghệ thuộc Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội; Chính phủ thành lập tổ chức khoa học và công nghệ thuộc Chính phủ.

Tòa án nhân dân tối cao thành lập tổ chức khoa học và công nghệ thuộc Tòa án nhân dân tối cao; Viện Kiểm sát nhân dân tối cao thành lập tổ chức khoa học và công nghệ thuộc Viện Kiểm sát nhân dân tối cao. 

Thủ tướng Chính phủ thành lập hoặc ủy quyền cho Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ thành lập tổ chức khoa học và công nghệ thuộc bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ. 

Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ thành lập tổ chức khoa học và công nghệ thuộc thẩm quyền, trừ trường hợp Thủ tướng Chính phủ thành lập hoặc ủy quyền cho Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ thành lập. 

Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thành lập tổ chức khoa học và công nghệ công lập thuộc địa phương theo thẩm quyền. 

Tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp thành lập tổ chức khoa học và công nghệ theo quy định của pháp luật và điều lệ tổ chức; cơ sở giáo dục đại học, bệnh viện, doanh nghiệp, tổ chức khác, cá nhân thành lập tổ chức khoa học và công nghệ theo quy định của pháp luật.

Cơ sở giáo dục đại học công lập, bệnh viện công lập, doanh nghiệp nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập thành lập tổ chức khoa học và công nghệ sau khi có ý kiến thống nhất bằng văn bản của cơ quan chủ quản hoặc cơ quan đại diện chủ sở hữu.

Cá nhân được quyền thành lập hoặc góp vốn thành lập tổ chức khoa học và công nghệ trong các lĩnh vực phù hợp với quy định tại khoản 3 Điều 43 Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, trừ các lĩnh vực thuộc danh mục hạn chế vì lý do quốc phòng, an ninh hoặc bí mật nhà nước theo quy định của pháp luật chuyên ngành. 

Cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền thành lập tổ chức khoa học và công nghệ thì đồng thời có thẩm quyền quyết định chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, giải thể tổ chức khoa học và công nghệ do mình thành lập theo quy định của pháp luật. 

Anh Cao