Không gian mạng – nhiều cơ hội nhưng cũng lắm nguy cơ

Trẻ em khi tham gia mạng xã hội, trò chơi trực tuyến, nền tảng học tập có thể đối mặt với các nguy cơ như: nội dung độc hại, bạo lực, xâm hại quyền riêng tư, lừa đảo, bắt nạt trên mạng, nghiện Internet hoặc bị dụ dỗ cung cấp thông tin cá nhân. Đáng lo ngại là nhiều mối nguy hiểm không đến ngay lập tức, mà diễn ra âm thầm, kéo dài, khiến cha mẹ khó phát hiện nếu thiếu kỹ năng và sự quan tâm đúng cách.

Cha mẹ cần bắt đầu từ nhận thức của chính mình

Muốn bảo vệ con trên không gian mạng, cha mẹ trước hết cần hiểu môi trường mà con đang tham gia. Việc không sử dụng mạng xã hội hoặc “không rành công nghệ” không thể là lý do để đứng ngoài. Cha mẹ cần:

• Tìm hiểu các nền tảng con đang sử dụng: mạng xã hội, game online, ứng dụng học tập.

• Nắm được các rủi ro phổ biến và thủ đoạn xấu thường gặp trên mạng.

• Cập nhật kiến thức về an toàn thông tin, quyền riêng tư và bảo mật cá nhân.

Khi cha mẹ hiểu, việc trò chuyện và hướng dẫn con sẽ tự nhiên và hiệu quả hơn.

Đồng hành, không kiểm soát cực đoan

Cấm đoán tuyệt đối thường dẫn đến phản tác dụng. Thay vào đó, cha mẹ nên:

• Trò chuyện thường xuyên với con về trải nghiệm trên mạng, cả điều tốt lẫn điều khiến con lo lắng.

• Thiết lập quy tắc sử dụng Internet phù hợp với độ tuổi, thời gian và mục đích rõ ràng.

• Giải thích cho con hiểu vì sao cần tuân thủ quy tắc, thay vì chỉ yêu cầu làm theo.

Khi trẻ cảm thấy được tin tưởng và lắng nghe, các em sẽ chủ động chia sẻ khi gặp vấn đề.

Trang bị kỹ năng số cho con ngay từ sớm

Trẻ em cần được dạy các kỹ năng cơ bản để tự bảo vệ mình trên không gian mạng, bao gồm:

• Không chia sẻ thông tin cá nhân, hình ảnh riêng tư cho người lạ.

• Nhận biết nội dung xấu, tin giả, lời dụ dỗ và biết cách từ chối.

• Không gặp mặt người quen qua mạng khi chưa có sự đồng ý của cha mẹ.

• Biết báo cho người lớn khi bị đe dọa, bắt nạt hoặc thấy điều bất thường.

Những kỹ năng này cần được nhắc lại thường xuyên, không phải chỉ nói một lần là đủ.

Sử dụng công cụ công nghệ để hỗ trợ bảo vệ

Bên cạnh giáo dục, cha mẹ có thể tận dụng các công cụ hỗ trợ:

• Cài đặt chế độ kiểm soát của phụ huynh trên thiết bị và ứng dụng.

• Thiết lập quyền riêng tư, lọc nội dung phù hợp với độ tuổi.

• Giới hạn thời gian sử dụng thiết bị, đặc biệt vào ban đêm.

Công nghệ không thay thế vai trò của cha mẹ, nhưng là trợ thủ hiệu quả nếu được sử dụng đúng cách.

Làm gương cho con trong hành vi trên mạng

Trẻ học rất nhanh từ chính cha mẹ. Vì vậy:

• Cha mẹ cần sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm, tôn trọng người khác.

• Không chia sẻ thông tin, hình ảnh của con một cách tùy tiện.

• Giữ cân bằng giữa thế giới số và đời sống thực trong sinh hoạt gia đình.

Một gia đình có thói quen số lành mạnh sẽ tạo nền tảng vững chắc cho trẻ.

Chung tay bảo vệ trẻ em trên không gian mạng

Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không chỉ là trách nhiệm của riêng gia đình, mà cần sự phối hợp giữa nhà trường, xã hội và các cơ quan chức năng. Tuy nhiên, cha mẹ vẫn là “lá chắn” đầu tiên và quan trọng nhất.

Trong thế giới số đầy biến động, điều con cần không phải là một bức tường cấm đoán, mà là một người lớn hiểu biết, kiên nhẫn và sẵn sàng đồng hành. Khi cha mẹ chủ động trang bị kiến thức và kỹ năng, trẻ em sẽ có thêm sự tự tin để khám phá không gian mạng một cách an toàn, lành mạnh và tích cực./.

Đặng Hải Đường