07/07/2025
Chùa Hưng Đễ - Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh
Lượt xem: 573
Chùa Hưng Đễ trước đây còn có tên gọi là chùa Gội, được xây dựng vào những năm cuối thời hậu Lê (thế kỷ 17) do sự đóng góp công sức của tướng quân Trần Cảo cùng với nhân dân địa phương .
Sau khi cuộc khởi nghĩa do tướng quân Trần Cảo lãnh đạo bị tan vỡ, Trần Cảo phải rút quân về Hải Dương, chùa Hưng Đễ đã bị xuống cấp. Đến những năm đầu thế kỷ 18, tại địa phương có ông Quản Hướng là người giàu có đã đứng ra quyên góp tiền của, công sức của nhân dân thập phương trùng tu lại ngôi chùa. Trong lần tu sữa này, dân làng cùng ông Quản Hướng đã di chuyển ngôi chùa về xây dựng trên khu đất nằm ở phía tây của làng. Tại đây, dân làng đã xây dựng nên một quần thể di tích gồm các hạng mục công trình như: Đình làng, đền Thượng, đền Hạ, Phủ Mẫu và ngôi chùa thờ Phật.
Toàn cảnh chùa Hưng Đễ
Đến năm 1948, trong giai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp, do yêu cầu của nhiệm vụ tiêu thổ kháng chiến và giữ vững khu căn cứ du kích, Huyện uỷ Nam Trực nhận định quân đội Pháp sẽ chiếm khu di tích và những nhà dân kiên cố trong thôn để xây dựng thành đồn bốt nên đã chỉ đạo nhân dân địa phương thực hiện nhiệm vụ tiêu thổ kháng chiến. Lúc này, các công trình kiến trúc của đình, đền Thượng, đền Hạ, phủ Mẫu đã được hạ giải, dân làng chỉ giữ lại một công trình duy nhất là ngôi chùa để phục vụ nhu cầu tín ngưỡng cho nhân dân trong làng.
Bài trí tượng tại Tam bảo
Chùa Hưng Đễ xã Nam Hoa là một công trình tôn giáo, tín ngưỡng được xây dựng và hình thành song hành với sự phát triển của làng xã. Vì vậy, di tích là nơi chứng kiến và diễn ra những sự kiện lịch sử quan trọng, đồng thời cũng có những đóng góp không nhỏ vào thành tích chung của địa phương trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.
Nhân dân xã Nam Hoa nói chung, nhân dân thôn Hưng Đễ nói riêng vốn có truyền thống yêu nước nồng nàn và có tinh thần đấu tranh bất khuất chống lại kẻ thù xâm lược.
Từ năm 1858, khi thực dân Pháp xâm lược nước ta vua Hàm Nghi ra chiếu Cần Vương đã nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình của đông đảo các sỹ phu. Tại huyện Nam Chân dưới sự lãnh đạo của Tiến sĩ Vũ Hữu Lợi ( người thôn Giao Cù, xã Đồng Sơn ) đã tập hợp đông đảo các văn thân, sỹ phu yêu nước và chiêu mộ gần 2000 trai tráng trong vùng tham gia kháng chiến. Đây là những điều kiện quan trọng để phong trào cách mạng tại địa phương phát triển.
Trong những năm 1925- 1926, chùa Hưng Đễ đã trở thành nơi sinh hoạt của hội Văn thân, sĩ phu yêu nước của địa phương. Họ đã dùng thơ văn để tố cáo tội ác của bọn thực dân Pháp, vận động nhân dân đấu tranh đòi ân xá cho nhà yêu nước Phan Bội Châu. Những hoạt động tích cực của tầng lớp văn thân và sỹ phu yêu nước ở địa phương đã có tác động rất lớn tới tinh thần yêu nước của nhân dân trong vùng.
Tháng 9 năm 1927, tổ chức Việt Nam thanh niên cách mạng đồng chí Hội đã ra đời tại Nam Định. Chùa Hưng Đễ là nơi thành lập tổ chức Việt Nam thanh niên cách mạng đồng chí Hội đầu tiên của huyện Nam Trực. Tổ chức hoạt động dưới sự điều hành và lãnh đạo của đồng chí Phạm Niệm. Sau gần hai năm hoạt động, từ tháng 9 năm 1927 đến tháng 3 năm 1929, số hội viên Hội Việt Nam cách mạng thanh niên ở tỉnh Nam Định đã lên tới 168 người
Năm 1938, dưới sự chỉ đạo của tổ chức Đảng, tại chùa Hưng Đễ, Đoàn thanh niên Dân chủ huyện Nam Trực được thành lập. Đồng chí Phan Đình Đống (Mai Chí Thọ) được phân công phụ trách phong trào thanh niên Dân chủ ở huyện Nam Trực. Đoàn viên của tổ chức thanh niên dân chủ của huyện đã tập trung tuyên truyền, giác ngộ những thanh niên cùng tuổi, vận động mọi người tham gia phong trào đấu tranh đòi dân chủ, tự do. Năm 1940, Đảng bộ tỉnh Nam Định đã thành lập Đoàn thanh niên Phản đế gồm 15 người trên cơ sở lựa chọn các đoàn viên thanh niên Dân chủ là học sinh ở thành phố và các hội viên tích cực trong các tổ chức quần chúng ở huyện Nam Trực chuyển sang. Tổ chức Đoàn thanh niên Phản đế đề ra phương thức hoạt động chặt chẽ, phù hợp với tình hình, đặc biệt là nguyên tắc hoạt động bí mật.
Đêm 9 tháng 3 năm 1945, trong lúc quân Nhật đồng loạt nổ súng tấn công quân Pháp, Thường vụ Trung ương Đảng họp hội nghị mở rộng tại làng Đình Bảng ( Bắc Ninh), đồng chí Trường Chinh, Tổng Bí thư của Đảng chủ trì hội nghị. Tại hội nghị, Trung ương Đảng nhận định Nhật- Pháp hất cẳng nhau nhưng thời cơ khởi nghĩa chưa tới. Hội nghị chủ trương phát động cao trào kháng Nhật cứu nước làm tiền đề cho cuộc khởi nghĩa và ra chỉ thị “ Nhật- Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”.
Ngày 12 tháng 3 năm 1945, bản chỉ thị được truyền đi khắp cả nước. Tháng 5 năm 1945, Ban cán sự Đảng tỉnh họp tại Quần Liêu (Nghĩa Hưng) nghiên cứu nghị quyết hội nghị Ban thường vụ Trung ương Đảng mở rộng và chỉ thị “Nhật- Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”. Sau hội nghị của Ban cán sự Đảng tỉnh và nhiều tổ chức Việt Minh đã được thành lập tại các địa phương trong huyện Nam Trực như: Hưng Đễ (Nam Hoa), Duyên Hưng (Nam Lợi), Tương Nam (Nam Thanh). Nhiệm vụ lúc này của các tổ chức Việt Minh ở huyện Nam Trực là đi sâu tuyên truyền, giác ngộ cách mạng cho đội ngũ thanh niên. Thời gian này, Tổ chức Thanh niên Cứu quốc huyện Nam Trực được thành lập và mở hội nghị tại chùa Hưng Đễ, xã Nam Hoa.
Tháng 4 năm 1945, tổ chức Việt Minh huyện Nam Trực đã tổ chức hội nghị tại các địa điểm: Hưng Đễ, Trí An (xã Nam Hoa) và Tương Nam (Nam Thanh), Duyên Hưng (Nam Lợi). Tại chùa Hưng Đễ, đồng chí Phạm Ngọc Hồ (Hồ Đen) là thành viên Ban cán sự Đảng tỉnh trụ trì hội nghị. Đồng chí đã phổ biến chỉ thị “Nhật- Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” và giao nhiệm vụ cho các cơ sở khẩn trương chuẩn bị khởi nghĩa. Sau hội nghị tổ chức tại chùa Hưng Đễ, nhân dân nhiều nơi khẩn trương chuẩn bị xây dựng lực lượng tự vệ, mua sắm vũ khí đạn dược chuẩn bị tổng khởi nghĩa.
Ngày 13 tháng 8 năm 1945, hội nghị toàn Quốc của Đảng họp tại Tân Trào đã quyết định tổng khởi nghĩa giành chính quyền. Tháng tám năm 1945, thời kỳ cả nước tiến hành tổng khởi nghĩa giành chính quyền. Được tin nhân dân thành phố Hà Nội sôi sục chuẩn bị khởi nghĩa, các đồng chí: Tùng Giang, Phạm Ngọc Hồ, Việt Hùng trong ban cán sự Đảng tỉnh được phân công phụ trách hai huyện Nam Trực và Trực Ninh đã họp và đi đến thống nhất: “giành chính quyền ở huyện Trực Ninh trước rồi từ đó toả ra giành chính quyền ở các huyện xung quanh”.
Ngày 17 tháng 8, khởi nghĩa giành chính quyền tại huyện Trực Ninh thành công đã góp phần làm tăng thêm tinh thần đấu tranh cho các tầng lớp quần chúng nhân dân trong huyện.
Đúng 8 giờ sáng ngày 18 tháng 8 năm 1945, lực lượng tự vệ và thanh niên Cứu quốc thôn Hưng Đễ đã tề tựu đông đủ tại chùa Hưng Đễ để phối hợp với lực lượng võ trang của các xã trong khu vực như: Tương Nam (Nam Thanh), Duyên Hưng (Nam Lợi), Bách Tính (Nam Hồng), Thượng Nông (Bình Minh)… cùng lực lượng võ trang do đồng chí Phạm Ngọc Hồ chỉ huy tiến về trung tâm huyện Nam Trực. Hoảng sợ trước khí thế đấu tranh của quần chúng nhân dân, tri huyện Đặng Văn Cận phải ra đầu hàng, bộ máy chính quyền thực dân phong kiến ở huyện Nam Trực đã bị đập tan, chính quyền dân chủ nhân dân đã ra đời. Ngay sau đó Tài xỉu Sicbo - Dubai Palace Casino cách mạng lâm thời của huyện đã cử cán bộ Việt Minh về chỉ đạo phong trào cách mạng tại địa phương.
Ngày 21 tháng 8 năm 1945, tại sân chùa Hưng Đễ, Chính quyền cách mạng xã Hưng Đễ được thành lập, ông Nguyễn Văn Bột được bầu làm chủ tịch lâm thời và ra mắt trước đông đảo quần chúng nhân dân
Từ năm 1946- 1948, chùa Hưng Đễ là trụ sở làm việc của Tài xỉu Sicbo - Dubai Palace Casino kháng chiến xã và của ban Tư pháp huyện Nam Trực. Thời gian này chùa còn là địa điểm thành lập đội tự vệ đầu tiên của xã do đồng chí Đặng Xuân Hy phụ trách.
Tháng 5- 1950, thực hiện chỉ thị của Tỉnh uỷ Nam Định và sự chỉ đạo của Huyện uỷ Nam Trực về đẩy mạnh phong trào kháng chiến, khu “Dân chủ cộng hoà” và làng kháng chiến Bắc Sơn - Đồng Lạc ra đời. Khu “Dân chủ cộng hoà” nằm trên trục đường Trắng gồm 5 xã: Bắc Sơn (Nam Thành, Nam Thượng), Lâm Hoà (Nam Dương, Bình Minh), Minh Nông (Bình Minh), Nguyễn Huệ (Nam Hoa) và Minh Phú (Nam Hồng). Đây là những xã có địa thế liên hoàn và có phong trào phá tề trừ gian phát triển mạnh. Cán bộ và nhân dân xã Nam Hoa đã phối hợp với nhân dân các xã trong khu “Dân chủ cộng hoà” vùng lên giải tán các ban tề trên địa bàn. Thời gian này, chùa Hưng Đễ là cơ sở hoạt động của lực lượng dân quân, du kích, là nơi tập trung các đơn vị bộ đội: 40 của huyện Nam Trực và đơn vị bộ đội: 33, 77, 91 của tỉnh đội Nam Định.
Ngày 04 tháng 12 năm 1952, tại chùa Hưng Đễ đơn vị bộ đội chủ lực 77 và 91 của tỉnh đã hiệp đồng tác chiến với đại đội 40 của huyện Nam Trực cùng lực lượng dân quân du kích hai xã Minh Phú (Nam Hồng), Nguyễn Huệ (Nam Hoa) tổ chức bao vây tiểu đoàn 4 của địch tại Cầu Gai (Nam Lợi). Đúng 11 giờ trưa ngày 04 tháng 12, bốn đại đội của địch lọt vào trận địa phục kích của ta. Bị đánh bất ngờ, đội hình của địch nhanh chóng bị tan rã. Tên thiếu tá tiểu đoàn trưởng bị trúng đạn chết ngay tại chỗ, tên đại úy Cavion, chỉ huy phó tiểu đoàn bị bắt sống, hơn 100 tên lính lê dương bị bắt làm tù binh. Trận phục kích Cầu Gai là một chiến công xuất sắc của bộ đội ta và gây lên nỗi khiếp sợ của quân địch. Đến hết ngày 31 tháng 12 năm 1952 quân Pháp rút quân và kết thúc các cuộc càn quét các huyện phía nam tỉnh
Đặc biệt trong thời gian này, sư thầy Thích Thanh Lân trụ trì chùa Hưng Đễ đã tình nguyện cởi áo cà sa lên đường tòng quân đánh giặc.
Chùa Hưng Đễ được xây dựng trong một khuôn viên có diện tích rộng 1.640 m², mặt quay về hướng Nam. Trước mặt di tích là tỉnh lộ 487 kết lối quốc lộ 21 với tỉnh lộ 490c. Trên mặt bằng tổng thể, chùa Hưng Đễ gồm các thành phần kiến trúc chính; Tam quan, sân chùa, nhà tổ, phủ mẫu cùng các công trình kiến trúc trung tâm. Bao quanh những hạng mục kiến trúc đó là hệ thống tường bao xây khép kín bảo vệ chùa.
Kết cấu và chạm khắc tại vì nách bái đường
Chùa Hưng Đễ xã Nam Hoa là một di tích ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử tiêu biểu của phong trào đấu tranh cách mạng của xã Nam Hoa nói riêng, huyện Nam Trực tỉnh Nam Định nói chung. Năm 1938, chùa Hưng Đễ là nơi thành lập Đoàn thanh niên Dân chủ của huyện Nam Trực. Tiếp đến vào thời kỳ cả nước đang chuẩn bị tiến hành tổng khởi nghĩa giành chính quyền, chùa Hưng Đễ là nơi tổ chức học tập quán triệt chỉ thị “Nhật Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” do Trung ương Đảng phát động. Đồng chí Phạm Ngọc Hồ (Hồ Đen) là thành viên Ban cán sự Đảng tỉnh trực tiếp chủ trì hội nghị.
Đến khi cả đất nước tiến hành công cuộc đấu tranh giành chính quyền, một lần nữa chùa Hưng Đễ là địa điểm tập trung của lực lượng vũ trang, quần chúng nhân dân tiến lên giành chính quyền tại trung tâm huyện Nam Trực vào ngày 18 tháng 8.
Ngay sau khi cách mạng tháng 8 năm 1945 thành công, chùa Hưng Đễ là nơi tổ chức các lớp Bình dân học vụ, là cơ sở hoạt động của lực lượng dân quân, du kích xã, nơi cất dấu và bảo quản vũ khí, lương thực, tài liệu bí mật phục vụ kháng chiến.
Trong những năm tháng đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược, trước sự khủng bố, kìm kẹp gắt gao của địch, chùa Hưng Đễ vẫn trở thành cơ sở tin cậy cho nhiều cán bộ đảng viên và các đơn vị bộ đội chủ lực của tỉnh, huyện về hoạt động chỉ đạo phong trào cách mạng tại địa phương. Đặc biệt trong giai đoạn khó khăn của phong trào cách mạng huyện Nam Trực, tại đây đã trở thành địa điểm xây dựng một đường dây liên lạc giữa vùng bị địch tạm chiếm với vùng tự do. Điều đó càng tô đậm thêm truyền thống đoàn kết của nhân dân và góp phần không nhỏ vào sự nghiệp đấu tranh giành độc lập tự do cho dân tộc.
Công trình kiến trúc chùa Hưng Đễ được xây dựng trong một không gian có quy mô vừa phải với tổng thể kiến trúc khá hoàn chỉnh. Mặc dù đã trùng tu tôn tạo nhiều lần song các giá trị kiến trúc gần như được bảo tồn nguyên vẹn. Chùa Hưng Đễ được xếp hạng di tích cấp tỉnh năm 2017.
|
|
-
Đang online:
1
-
Hôm nay:
1
-
Trong tuần:
1
-
Tất cả:
1
|
|
